Biuro Prawne Komendy Głównej Policji

ul. Puławska 148/150, 02-514 Warszawa

tel.: +48 (22) 646-58-24, 601-47-49

BRONISŁAW KACHNIKIEWICZ

Status policjanta zawieszonego w czynnościach służbowych

Niektóre regulacje zawarte w pragmatycznej ustawie policyjnej rodzą w praktyce pewne trudności interpretacyjne. Dostrzegł to również miesięcznik "POLICJA", poświęcając tytułowej instytucji artykuł E. Sitek "Jak długo można" (nr 7 z 2006 r.). Artykuł kończy się życzeniem "...aby przełożeni stosujący ten środek nie kierowali się asekuranctwem czy prywatnymi ambicjami, ale prawdziwym interesem służby".

W niniejszym opracowaniu podejmuję próbę przedstawienia regulacji prawnej, dotyczącej zawieszania policjanta w czynnościach służbowych.

Artykuł 39 ustawy o Policji zawiera formalnoprawne przesłanki stosowania zawieszenia i określa, iż zawieszenie w czynnościach służbowych policjanta następuje:

1. obligatoryjnie - w razie wszczęcia przeciwko policjantowi postępowania karnego w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego - na czas nie dłuższy niż 3 miesiące:
2. fakultatywnie - w razie wszczęcia przeciwko policjantowi postępowania karnego w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, nieumyślne, ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowania dyscyplinarnego, jeżeli jest to celowe ze względu na dobro postępowania lub dobro służby - na czas nie dłuższy niż 3 miesiące.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach okres zawieszenia w czynnościach służbowych na czas powyżej trzech miesięcy można przedłużyć do czasu ukończenia postępowania karnego.

Powyższe terminy mają charakter materialnoprawny, a nie procesowy, gdyż dotyczą istotnego ograniczenia uprawnień policjanta. Zgodnie z art. 276 k.p.k. prokurator lub sąd mogą zastosować tytułem środka zapobiegawczego zawieszenie podejrzanego (oskarżonego) w czynnościach służbowych. W myśl procedury karnej środki zapobiegawcze można stosować w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa; można je stosować tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo (art. 249 k.p.k.).

Tak więc zawieszenie w czynnościach służbowych policjantów stanowi swego rodzaju środek zapobiegawczy analogiczny do określonego w art. 276 k.p.k. i jest instrumentem służącym zapewnieniu prawidłowego toku postępowania karnego lub dyscyplinarnego, który w żaden sposób nie narusza zasady domniemania niewinności policjanta. Również należy podkreślić, iż środek ten nie jest karą i nie może stwarzać podejrzanemu czy obwinionemu policjantowi dodatkowych dolegliwości poza tymi, które wynikają z przepisów o zastosowaniu tego środka (K. Swieczkowski, Zawieszenie w czynnościach służbowych prokuratora i sędziego, "Prokurator" nr 1/2006, s. 8).

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 lipca 2002 r. w sprawie trybu zawieszania policjanta w czynnościach służbowych przez przełożonych (Dz. U. nr 120, póz. 1029) zawieszenie policjanta w czynnościach służbowych następuje w formie rozkazu personalnego, do którego mają zastosowanie przepisy procedury administracyjnej, a w szczególności przepis art. 110 k.p.a., który stanowi, iż organ administracji państwowej jest związany wydaną decyzją od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Oznacza to, że nie można wyznaczać terminu zawieszenia w czynnościach służbowych wstecz - przed terminem doręczenia decyzji policjantowi. Rozkazowi temu z pewnością będzie nadany rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 k.p.a.
Oczywiście, w omawianych sprawach policjantowi przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Zawieszenie w czynnościach na podstawie art. 39 ust. l i ust. 2 ustawy o Policji może nastąpić na okres do trzech miesięcy, co oznacza, iż może ono być przedłużone do tego okresu, jeśli uprzednio policjant został zawieszony na krócej, np. na miesiąc. Przedłużenie czasu zawieszenia na podstawie art. 39 ust. 3 może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach do momentu ukończenia postępowania karnego - dotyczy to okresu pomiędzy czwartym miesiącem a prawomocnym zakończeniem postępowania karnego. Powyższy przepis nie wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem "szczególnie uzasadnione przypadki". Wydaje się, iż chodzi głównie o czyn, który zarzuca się podejrzanemu (obwinionemu) policjantowi, okoliczności jego popełnienia, o to, w jakim stopniu zebrane dowody uprawdopodobniają popełnienie zarzucanego czynu, stopień społecznej szkodliwości czynu, charakter przewinienia, interes służby, dobro postępowania.

Sądzę, iż obecnie w praktyce okres przedłużenia zawieszenia na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy o Policji nie powinien przekraczać 12 miesięcy, tzn. zawieszenie nie powinno być przedłużane od razu na czas do ukończenia postępowania karnego, po nowelizacji ustawy o Policji bowiem został dodany przepis art. 41 ust. 2 pkt 9, o czym będzie mowa dalej.
Należy również pamiętać, iż decyzję (rozkaz) o zawieszeniu w czynnościach służbowych uchyla się przed ukończeniem postępowania karnego w przypadku:

• ustania przesłanek uzasadniających zawieszenie policjanta w czynnościach służbowych,
• zastosowania wobec policjanta środka zapobiegawczego w postaci zawieszenia w czynnościach służbowych na podstawie art. 276 k.p.k.

Jeśli to prokurator pierwszy zastosował wobec policjanta środek określony w art. 276 k.p.k., wówczas zbędne jest wydawanie przez przełożonego tego policjanta służbowego rozkazu o jego zawieszeniu w czynnościach. Skutki prawne dotyczące służby w Policji są w takim przypadku tożsame ze skutkami, jakie w konsekwencji powoduje wydanie rozkazu o zawieszeniu w czynnościach.